2 yaşında hâlâ konuşmuyor: ne zaman destek almalı?

İki yaşında ne beklenir?

Her çocuğun dil gelişimi kendi hızında ilerler; yine de iki yaş civarında çoğu çocuktan beklenen bazı beceriler vardır:

• Anlamlı kelimeler kullanmak ve kelime dağarcığının her ay artması
• İki kelimeyi yan yana getirmeye başlamak ("baba gel", "su ver")
• Basit yönergeleri anlamak ("ayakkabını getir")
• İstediğini göstermek, parmağıyla işaret etmek, göz teması kurmak
• Adına seslenildiğinde dönmek
• Taklit etmek: el sallamak, "bay bay" demek, sizin yaptığınızı tekrarlamak

Konuşmaya tek başına değil, iletişimin bütününe bakılır. Az konuşan ama işaret eden, göz teması kuran, oyuna katılan bir çocukla hiç iletişim başlatmayan bir çocuk aynı durumda değildir.

“Bekleyelim, açılır” mı?

Ailelerin en sık duyduğu cümle budur. Bazı çocuklar gerçekten geç konuşmaya başlar ve yaşıtlarını yakalar. Ama hangi çocuğun yakalayacağını önceden bilmenin bir yolu yoktur. Bu yüzden asıl soru ne kadar bekleneceğidir.

İki yaşını doldurmuş bir çocuk aşağıdaki işaretlerden birini gösteriyorsa beklemeden değerlendirme istemenin bir zararı yoktur. Değerlendirme "her şey yolunda" diye sonuçlanırsa içiniz rahatlar; bir gecikme varsa çalışmaya erken başlamış olursunuz.

Hangi işaretler değerlendirme gerektirir?

| Gözleminiz | Ne anlama gelebilir | | --- | --- | | Hiç anlamlı kelime yok ya da 10'dan az kelime var | Dil gelişiminde gecikme olabilir | | Önceden söylediği kelimeleri kullanmayı bıraktı | Beceri kaybı; geciktirmeden değerlendirme gerekir | | İstediğini göstermiyor, sizin elinizi tutup götürüyor | İletişim becerileri desteklenmeli | | Adına seslenince çoğu zaman dönmüyor | İşitme ve iletişim değerlendirmesi gerekir | | Göz teması kurmuyor, oyuna katılmıyor, taklit etmiyor | Sosyal iletişim alanında değerlendirme gerekir | | Sizi anlamıyor gibi, basit yönergeleri yerine getirmiyor | Dil anlama ve işitme değerlendirmesi gerekir |

Bu tablo tanı koymaz; hangi durumlarda bir uzmana gitmenin yerinde olduğunu gösterir.

Kime başvurmalı?

1. Çocuk doktoru: ilk durak. İşitme testine ve gerekirse ilgili uzmana yönlendirir. İşitme kaybı, konuşma gecikmesinin ilk elenmesi gereken nedenidir.
2. Çocuk psikiyatrisi ya da çocuk nörolojisi uzmanı: gelişimsel değerlendirme ve varsa tanı bu uzmanlar tarafından yapılır.
3. Dil ve konuşma terapisti: konuşma sesleri, akıcılık ve dilin kendisiyle ilgili değerlendirme ve çalışmalar için.
4. Özel eğitim alan öğretmeni: iletişim, oyun, taklit ve sosyal beceriler için eğitsel değerlendirme ve bireysel eğitim programı; ailenin evde ne yapacağına rehberlik.

Bu uzmanlar birbirinin yerine geçmez; çoğu zaman birlikte çalışırlar. Hangi kapıyı çalacağınızdan emin değilseniz, ilk adımı çocuk doktorunuzla atın.

Evde neler yapabilirsiniz?

Değerlendirme beklerken ya da çalışmaya başlamışken evde yapabilecekleriniz vardır. Bunlar bir programın yerini tutmaz, ama onu besler:

• Göz hizasına inin. Çocuğunuzla konuşurken yüzünüzü görsün.
• Kısa ve tekrarlı konuşun. "Top. Kırmızı top. Topu at." Uzun cümleler yerine aynı kelimeyi farklı kısa cümlelerde tekrarlayın.
• Bekleyin. Sorunuzdan sonra beş saniye sessiz kalın. Çocuğa cevap verecek zaman tanıyın.
• Her girişimi karşılayın. Bir ses, bir bakış, bir işaret: iletişim denemesini fark edin ve cevaplayın.
• Oyunu takip edin. Siz yönetmeyin; çocuğun oynadığı şeye katılın ve onun yaptığını taklit edin.
• Günlük rutinleri kullanın. Yemek, banyo, giyinme: her gün tekrar eden anlar dil için en iyi fırsattır.
• Ekranı azaltın. Ekran karşısında geçen süre karşılıklı iletişim fırsatını azaltır.

Özel eğitim alan öğretmeni bu süreçte ne yapar?

Özel eğitim alan öğretmeni olarak ben tanı koymam. Yaptığım şey, çocuğunuzu oyun içinde gözlemleyip yaşına uygun değerlendirme araçlarıyla (örneğin AGTE ya da Portage kontrol listeleri) iletişim, oyun ve taklit becerilerinin hangi aşamada olduğunu belirlemek; sonra sizinle birlikte hedefler koyup bu hedefleri oyunun içine yerleştiren bir program hazırlamaktır. Programın bir ayağı her zaman evdir: seansta çalıştığımızı siz günlük rutinlerde sürdürürsünüz.

Konuşma seslerinde, kekemelikte ya da yutma güçlüğünde ise sizi bir dil ve konuşma terapistine yönlendiririm; bu alanlar onların işidir.

Sık sorulanlar

İki dilli evde büyüyor, gecikme bundan mı? İki dil tek başına konuşma gecikmesine yol açmaz. İki dilli çocuklar kelimeleri iki dile dağıtabilir; toplam kelime sayısına bakılır. Yukarıdaki işaretler iki dilli çocuklar için de geçerlidir.

Erkek çocuklar geç mi konuşur? Küçük farklar olabilir, ama "erkek çocuk, geç konuşur" cümlesi bekleme nedeni değildir. İşaretler varsa cinsiyetten bağımsız değerlendirme istenir.

Tanı olmadan özel eğitim desteği alınabilir mi? Evet. Eğitsel değerlendirme tanıdan bağımsız yapılabilir ve çocuğunuzun ihtiyaçlarına göre çalışmaya başlanabilir. Tanı süreci paralel yürür.

Çocuğunuzun konuşması konusunda bir soru işaretiniz varsa ücretsiz ön görüşmede gözlemlerinizi konuşabiliriz; benim alanımda değilse doğru uzmana yönlendiririm.